Assertiviteit

Hoe vaak doe je iets waar je eigenlijk geen zin in hebt? Hoe vaak zeg je sorry terwijl je niets verkeerds hebt gedaan? Hoe vaak verzin je een smoes om ergens onderuit te komen? Hoe vaak heb je het gevoel dat er over je heen gelopen wordt? Kortom, hoe vaak wordt jouw belang klein gemaakt ten opzichte van het belang van de ander? En vice versa.
Ben je je daar bewust van?

Dit schema lees je als volgt:
Bij sub-assertiviteit zie je dat je eigen ruimte heel klein is en dat de ander heel veel ruimte heeft. Bij agressiviteit is het omgekeerde het geval. Jouw ruimte is heel groot en die van die ander is heel klein. Bij assertiviteit zijn beide ruimtes gelijk. En ruimte staat uiteraard voor de belangen.

Sub-assertief gedrag betekent:

  • • Je komt onvoldoende voor jezelf op.
  • • Anderen maken misbruik van je.
  • • Je bereikt je doel niet.
  • • Je stelt je aanpassend, voorzichtig en geremd op.
  • • Je laat anderen voor je kiezen.
  • • Je geeft je eigen mening niet.

Agressief gedrag betekent:

  • • Je maakt misbruik van anderen.
  • • Je schendt hun rechten.
  • • Je reageert explosief, onvoorspelbaar en vijandig.
  • • Je wilt, koste wat kost, je doel bereiken.
  • • Je toont geen respect voor de belangen van anderen.
  • • Je luistert niet naar de mening van anderen.

Assertief gedrag betekent:

  • • Je komt op een rustige manier voor jezelf op, zonder nodeloos te kwetsen.
  • • Je beschermt je eigen rechten, maar respecteert die van de ander.
  • • Je laat je niet door anderen afschepen.
  • • Je komt voor je eigen mening uit.
  • • Je geeft het aan als je het niet eens bent met bepaalde dingen.
  • • Je kiest zelf.

Voorbeeld:
Op weg naar een lastige bijeenkomst, neem je plaats in de trein, in een stiltecoupé. Je wilt de stukken nog eens doornemen en je hebt rust nodig om je op de ingewikkelde materie te concentreren. Precies op het moment dat je wilt beginnen, begint je buurman op luide toon een telefoongesprek te voeren. Je andere reisgenoten doen niets. Wat doe jij?
Je zegt niets maar ergert je wezenloos.
Je zegt: ‘Als u uw gesprek niet onmiddellijk beëindigt, doe ik het eigenhandig.’
Je zegt op rustige en vastberaden toon: ‘U zit in een stiltecoupé. Ik heb last van uw gepraat en ik stel het op prijs als u uw gesprek beëindigt.’

Zeg jij A?
Sub assertief gedrag
Wie kiest voor de eerste optie, laat zich in veel gevallen leiden door gedachten als: ‘Misschien wordt die man wel boos als ik er iets van zeg’ of ‘zo erg is het ook weer niet, ik houd het wel uit.’ of ‘misschien zegt iemand anders er wel iets van.’
Niet reageren, duidt op sub assertief gedrag. In situaties zoals in het voorbeeld is dit gedrag niet effectief. Je ontziet de ander om de verkeerde redenen, namelijk vanwege je eigen verlegenheid of onzekerheid. Je geeft geen grenzen aan, neemt geen verantwoordelijkheid en voelt je het slachtoffer. Daardoor kom je met jezelf in de problemen.

Zeg jij B?
Agressief gedrag
De tweede reactie is evenmin effectief. Het is een voorbeeld van agressief gedrag. Je bereikt er misschien mee dat de man zijn gesprek beëindigt maar je hoeft de rest van de reis niet meer te rekenen op een vriendelijke blik. Sterker nog: de spanning zal voelbaar zijn in die kleine coupé. Een agressieve reactie is in dit geval buitenproportioneel. Je verbreekt er onmiddellijk alle contact mee of –erger- je krijgt ruzie met je omgeving.

Zeg jij C?
Assertief gedrag
De laatste reactie is een voorbeeld van assertief gedrag. Je hebt last van het gedrag van de ander en komt voor jezelf op. Gedachten die bij dit gedrag passen zijn: ‘Ik kan me niet concentreren en heb het recht hem in deze stiltecoupé te vragen niet te telefoneren.’ Door vastberaden en vriendelijk om stilte te vragen, is de kans groot dat de ander zich jouw reactie zal aantrekken.

Waarom reageert men sub-assertief?
Sommige mensen zijn verlegen, introvert, willen graag aardig gevonden worden, willen niet laten merken dat ze iets niet weten, of zijn bang om anderen te kwetsen. Voor deze groep is het niet gemakkelijk om assertief op te treden. Ze vermijden dat liever en maken derhalve hun belang klein ten opzichte van dat van de ander.

Waarom reageert men agressief?
Sommige mensen zijn bang dat er over ze heen gelopen wordt en zetten alles op alles om dat te voorkomen, of ze verwachten al dat de ander geen rekening met ze zal houden, zetten zich daar al schrap voor en benadrukken daardoor juist hun eigen belang.

Vaak ligt de oorzaak in de jeugd. Kom je uit een gezin met 10 kinderen en moest je wel schreeuwen om gehoord te worden, of moest je er als de kippen bij zijn om een goed stuk vlees te bemachtigen dan is dat heel anders dan als je uit een gezin komt waarin je vaak hoorde: ‘Bescheidenheid siert de mens, kinderen die vragen worden overgeslagen, goede wijn behoeft geen krans etc.’

In ieder geval werken sub-assertiviteit en agressief gedrag maar kortstondig.
Bij sub-assertiviteit kunnen mensen ontslag nemen uit frustratie zonder ooit geklaagd te hebben, kunnen ze finaal breken met vrienden die geen idee hebben waarom, kunnen ze lichamelijke klachten krijgen en ziek of overspannen raken etc.
Bij agressief gedrag kunnen andere mensen deze personen gaan vermijden, nemen ze ze niet meer serieus, zeggen ze ja terwijl ze nee gaan doen etc.

Mensen die hun eigen belang klein maken, doen dat vaak in alle situaties, zoals in hun relatie, met vrienden, op het werk, op vakantie etc. Altijd maar aanpassen en doen wat de ander leuk vindt. Niet zelf de vakantiebestemming, de film of het restaurant uitzoeken, op je vrije dag werken omdat dat de ander beter uitkomt, het kerstdiner bij jou thuis laten plaatsvinden omdat de anderen het te druk hebben, jouw afspraak afzeggen omdat de kinderen ergens naartoe moeten etc. Herkenbaar?

Assertiviteit is de gewenste situatie. En ander gedrag is altijd aan te leren. Lastig aan het aanleren van assertiviteit is wel dat ook de non-verbale houding heel bepalend is. Als je voor jezelf probeert op te komen terwijl je je ogen neergeslagen houdt, je schouders hangen en je zo zacht praat dat je amper te verstaan bent, dan zal je ‘nieuwe’ boodschap minder overtuigend overkomen. Werk aan de winkel dus. Houd om te beginnen eens een lijstje bij van situaties die week waarbij jij jouw belang kleiner hebt gemaakt dan dat je eigenlijk had gewild. Bedenk vervolgens het assertieve alternatief. Probeer dit de volgende keer toe te passen. Beantwoord dan ook de vraag waarom je dat (nog) niet lukt en ga daarmee aan de slag. Zie hiervoor de hoofdstukken: Aanleren van nieuw gedrag en de R.E.T.

Klik hier om terug te gaan naar de coachingtools