Ontvangen en geven van kritiek/feedback

Veel mensen vinden het niet makkelijk om kritiek te ontvangen of te geven. Ze zien het als een aanval op de persoon, op wie ze zijn. Ze krijgen het idee dat de andere persoon hen wil kwetsen en schieten daardoor in de verdediging of zijn bang de ander te kwetsen en brengen daardoor de feedback te aardig, te zwaar of helemaal niet.

In werkelijkheid draait de meeste kritiek niet om wie jij of de ander bent, maar om wat jij of de ander doet. En dit zijn twee heel verschillende dingen. In de meeste gevallen zal iemand je kritiek geven om je te helpen en jij hem/haar. Of je deze ‘hulp’ ook wilt accepteren is vervolgens aan jou en dat geldt dus ook andersom.

Hoe geef je kritiek/ feedback:

  • • Meld wat je opmerkt. Geef het feitelijk gedrag dat je waar hebt genomen aan; Ik zie ……..
  • • Zeg wat het effect daarvan op jou of op de situatie is; Het effect daarvan op mij is ……
  • • Geef aan wat je gevoel daarbij is of wat jij daarvan vindt; Ik krijg daarbij het gevoel dat …….
  • • Geef aan wat je wenst; Ik zou graag willen dat …..

Bij het feedback geven gelden de volgende regels:

  • • Kies de juiste tijd en plaats. Dit is de allerbelangrijkste regel.
  • • Wees concreet. Niet oordelen, maar concreet gedrag beschrijven.
  • • Praat over zichtbaar en herkenbaar gedrag.
  • • Gebruik altijd de ‘ik’ vorm en niet ‘wij vinden’.
  • • Vertel wat op jou het effect is van het gedrag van de ander.
  • • Maak duidelijk dat het geen persoonlijke afwijzing is, maar dat het gaat om bepaald gedrag.
  • • Doseer de feedback, niet te veel ineens, houd het kort en bondig. – Niet opsparen.
  • • Geen oude koeien, geef zo snel mogelijk je feedback.
  • • Val niet aan, blijf rustig.
  • • Wees kort, helder en to the point.
  • • Geef aan wat je wilt; doe suggesties voor verandering in gedrag.
  • • Je hoeft niet te overtuigen. Jij geeft de feedback, maar het is aan de ander wat die ermee doet.

Tips voor de ontvanger van feedback:

De gouden regel: Goed incasseren draait om mentaal veranderen. Probeer steeds tegen jezelf te zeggen dat de kritiek niet is bedoeld om jou te kwetsen. Mensen geven je kritiek om jou en/of de organisatie vooruit te helpen. Je kunt het zien als een ‘vervelende’ vorm van advies, maar goede kritiek is juist hartstikke waardevol.

  • • Luister open en onbevangen.
  • • Val niet in de rede.
  • • Stel vragen ter concretisering en/of verduidelijking, vraag verduidelijking over wat je niet begrijpt.
  • • Ontken de ervaring en gevoelens van de ander niet. Verdedig niet en leg niet uit.
  • • Speel de bal niet terug. Geen jij-boodschappen.
  • • Laat weten of je de feedback herkent.
  • • Laat weten wat je niet herkent.
  • • Neem de ander en de feedback serieus.
  • • Accepteer geen beschuldigingen, interpretaties of moraliserende uitspraken.
  • • Zoek geen steun bij anderen.
  • • Beschouw feedback als advies.
  • • Zie feedback als een kans om te leren en niet als aanval.
  • • Bedank de feedback gever voor zijn moeite.

Bij sommige mensen zit het probleem met het omgaan met kritiek dieper en ben je met de hier bovenstaande tips alleen niet geholpen. Soms raakt die aan een twijfel over jezelf die er doorgaans ook is. Kritiek krijgt dan al gauw de kleur van een bewijs dat je niet zo goed bent als je zou willen of zou moeten zijn. Het wordt in je gedachten groter en ernstiger dan zou hoeven. (Zie het hoofdstuk over de ijsberg van McLelland). In plaats van dat je denkt: ‘ik heb dit kennelijk niet zo goed gedaan’, komen gedachten boven van ‘ik ben niet goed, ik deug niet, ik doe ook altijd alles fout’. Dit soort gedachten maken je angstig. Tegelijk is er meestal sprake van boosheid, de ander heeft jou met zijn kritiek heel wat aangedaan. Zeker als je zelfvertrouwen toch al niet zo groot is ben je geneigd om die boosheid niet te uiten, maar die naar binnen, op je zelf te richten. En daarmee versterk je nog eens het gelijk van de kritiekgever, en je gevoel van ik ben niet goed.

Je ziet dan ook dat mensen op kritiek vaak reageren met:

  • • Vluchten: weglopen, zichzelf klein maken, heftig verontschuldigen of overdrijven (ja dat was ontzettend stom van me).
  • • Vermijden: de situatie mijden of de ander vóór zijn door veel zelfkritiek te geven.
  • • Verstarren: volledig dichtslaan.

Vaak neem je jezelf dit (afweer-)gedrag ook weer kwalijk. Dat oude ervaringen (als kind te veel of op de verkeerde manier kritiek gehad hebben) hierbij een rol spelen, moge duidelijk zijn.

Het kan dus zijn dat mensen je opbouwende kritiek geven, in de hoop dat jij er wat aan hebt, en dat je daarop reageert, vanuit vroegere ervaringen, met al of niet ingehouden boosheid. Kijken hoe jij dus over het algemeen op kritiek reageert, kan je helpen om het minder zwaar te nemen.

Tegelijk geeft dit richting aan hoe je op een goede manier kritiek kunt geven aan anderen, namelijk door het toepassen van de feedbackregels, het heel concreet te maken, het alleen over gedrag te hebben, dus wat doet hij in plaats van hoe is hij, of interpretaties geven.

Toen jij dat en dat deed, voelde ik mij…

Doet de ander dit niet, dan kun je hem of haar op dat spoor zetten door zelf door te vragen: ‘Wanneer deed ik dat, wat deed ik precies, hoe zou je het graag anders willen’.

Daarnaast is het goed om je te realiseren dat mensen soms inderdaad kritiek geven om je te kleineren, je onderuit te halen, om zichzelf daardoor groter, beter te kunnen voelen. Je hebt dan zeker reden om die kritiek naast je neer te leggen, te zeggen: ‘Daar heb ik geen zin in/ dat laat ik bij jou’.

Klik hier om terug te gaan naar de coachingstools