De IJsberg

De IJsberg van McLelland

Dit is een theorie die stelt dat al het gedrag veroorzaakt wordt door onderliggende gedachtes et cetera, ingegeven door bijvoorbeeld je opvoeding. Soms is men zich hiervan bewust, maar in de meeste gevallen niet.

Het ijsbergmodel van McLelland vergelijkt een persoon met een ijsberg. Boven de waterlijn bevindt zich het topje. Het grootste gedeelte van de ijsberg ligt echter onder de waterlijn en is niet zichtbaar.
Boven de waterlijn zie je het gedrag, de kennis en de vaardigheden. Onder de waterlijn zie je wat vaak niet uitgesproken wordt (meestal onbewust). Je wordt beoordeeld door anderen en zelf beoordeel je anderen op het gedrag, de kennis en de vaardigheden die vertoond worden, omdat de rest niet zichtbaar is.

BOVEN DE WATERLIJN (doen)

1. Kennis
2. Vaardigheden
3. Gedrag

ONDER DE WATERLIJN (denken en willen)

1. Normen, waarden en overtuigingen
2. Zelfbeeld
3. Eigenschappen, persoonlijkheid
4. Motieven, drijfveren

Deze vier onzichtbare lagen van onder de waterlijn kunnen versterkend en ook blokkerend doorwerken op het zichtbare gedrag van personen.

Laatst kwam de zoon van een vriend van mij uit school en vroeg aan zijn vader of hij een ei mocht bakken. Zijn vader reageerde daarop onmiddellijk met: ‘Nee, natuurlijk niet. Het is toch geen zondag.’ Toen ik die vriend vroeg wat hij daarmee bedoelde, wist hij het zelf ook niet. Als kind mocht hij alleen een ei eten op zondag en dat was tot nu altijd zijn overtuiging geweest en hij wilde deze ook doorgeven aan zijn kinderen. Hij heeft die overtuiging nooit meer getoetst en/of aangepast. Nadat hij zich er van bewust was geworden heeft hij zijn zoon alsnog dat ei laten bakken. Waarom niet? Het was niet zijn norm, maar die van zijn ouders.

Wij mensen hebben ontzettend veel van deze normen, waarden en overtuigingen. Deze bepalen weer voor een groot gedeelte ons zelfbeeld. Daarnaast hebben we onze eigen persoonlijkheid, met onze eigenschappen, motieven en drijfveren.

Als je wilt veranderen, stel jezelf dan de volgende vragen:

Verdiepingsvragen voor boven en onder de waterlijn

BOVEN DE WATERLIJN:
Kennis

  • • Weet je genoeg?
  • • Weet je genoeg om te kunnen handelen?
  • • Weet je wat je moet doen?
  • • Heb je genoeg informatie?
  • • Waar kun je eventueel meer kennis vandaan halen?Ervaring
  • •  Heb je relevante ervaring?Gedrag
  • • Kun je het?
  • • Wat ga je doen?
  • • Zijn je handelingen effectief?
  • • Heb je de mogelijkheden om het uit te voeren?ONDER DE WATERLIJN:Overtuigingen
  • • Wat maakt dat je zo denkt?
  • • Wat levert het je op om zo te denken?
  • • Wat maakt dat je die overtuiging niet los wil laten?
  • • Wat zou het je kunnen opleveren om hier anders naar te gaan kijken?Normen en waarden
  • • Vind jij dat het hoort, vind jij dit gepast?
  • • Past dit bij jouw rol?
  • • Wanneer ben je teleurgesteld?
  • • Welke rol vind jij dat je moet spelen?
  • • Wat vind jij erg belangrijk in de samenwerking met elkaar?
  • • Hoe wil jij zelf behandeld worden?
  • • Waarover kun jij je heel erg kwaad maken?
  • • Stel dat …, hoe reageer je dan?
  • • Hoe ver kan een wederpartij gaan bij jou?
  • • Wat zoek je in collega’s, vrienden?
  • • Wat blokkeert je?
  • • Wat vind je belangrijk?

Voorbeeld: ‘Ik vraag een ander niet graag om hulp’. Achterliggende normen kunnen zijn:  je mag een ander niet lastig vallen, hulp vragen is voor zwakkelingen, wij doppen onze eigen boontjes, je hangt je vuile was niet buiten.

Zelfbeeld

  • • Is dit wat je van jezelf vindt?
  • • Hoe denk je over jezelf en wat denk je dat anderen over jou denken?

Opvattingen over jezelf vormen je zelfbeeld.
Een eerder negatief zelfbeeld zou kunnen blijken in uitdrukkingen als:

–          Dat ga ik nooit kunnen.
–          Dat lukt mij toch niet.
–          Oh, maar zoiets moet je mij niet laten doen hoor.

Eigenschappen

  • • Is dit een patroon bij jou?
  • • Is dit een automatische reactie?
  • • Waar sta je voor?
  • • Hoe denk je over …; hoe zie jij …; hoe kijk jij naar …?
  • • Wat is jouw mening over?

Motieven en drijfveren

  • • Haal je er nu energie uit?
  • • Wat wil je echt?
  • • Waar geniet je van?
  • • Wat wil je het liefst doen?
  • • Wat drijft jou?
  • • Waar ga je voor?
  • • Wat motiveert jou?
  • • Wat vind je belangrijk in je werk, in je leven?
  • • Waar zie je jezelf over vijf of tien jaar?
  • • Wat geeft je plezier en voldoening in je werk?
  • • Hoe is het voor jou om …?

Het denken en willen bepaalt de essentie van een persoon. Maar van deze 80% tot 90% van je persoon ben je je vaak niet bewust. Het is essentieel dat je je bewust wordt van de bepaalde mentale software die je bezit door de manier waarop je bent opgevoed en dat mensen die in een andere omgeving zijn opgevoed een andere mentale software hebben, die gelijkwaardig is aan die van jou.

Het regelmatig toetsen van je eigen waarden/ normen, motieven etc. zal je dus veel op kunnen leveren. Een manier om dat te doen is om als je op televisie een discussieprogramma ziet en jij het met één van de twee partijen eens bent, te toetsen waar jouw mening vandaan komt. Welke waarden, normen en overtuigingen zitten daarachter en zijn die eigenlijk nog wel steeds geldig voor jou? Probeer open te staan voor de ander en bedenk je wat voor waarden, normen en overtuigingen er bij die persoon achter kunnen zitten. En zijn die minder dan die van jou?

Voorbeelden van belemmerende overtuigingen kunnen zijn:
Je hoort niet van een uitkering te leven.
Een net meisje gaat pas op zijn vroegst na een paar maanden met een jongen naar bed.
Als je ergens aan begint, zorg je ervoor dat je de beste wordt.
Als je ouder wordt mag je geen hemdje zonder mouwen meer aan.
Afspraak is afspraak.
Als je als een dubbeltje geboren bent, zal je nooit een kwartje worden.
Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg.
De man hoort de kostwinner te zijn.
Je moet slank zijn om aantrekkelijk te zijn.

TOETS ZE!!

Klik hier om terug tegaan naar de coachingstools