Wat is een eerlijke verdeling

Van Roos Vonk kreeg ik een ander verhelderend inzicht. Dit gaat over eerlijk delen. Vaak vinden we dingen niet eerlijk geregeld en begrijpen we niet dat mensen (lees: je ouders, de regering, je chef, je partner, je kinderen enzovoort) op een andere manier naar zaken kijken dan jij. Hoe komen ze daarbij? Hoe kunnen ze het zo fout zien? Roos Vonk kwam met het volgende voorbeeld:

Stel je voor: de organisatie waarvoor je werkt wil drie werknemers in de gelegenheid stellen een buitengewoon nuttig en peperduur management-development-programma te volgen. Hoe moet de organisatie bepalen wie er in aanmerking komen? Bij het beantwoorden van deze vraag kun je minstens drie verschillende opvattingen hanteren over wat rechtvaardig is.

De eerste gaat uit van het equality-principe: gelijke kansen voor iedereen. In dit voorbeeld zouden we de namen van alle werknemers die aankomend of beginnend manager zijn, in een hoed kunnen gooien en dan drie namen trekken. Dit is bijvoorbeeld het principe dat we hanteren bij orgaantransplantatie. Of je nu ongezond leeft of zelf je organen niet af wilt staan, maakt niet uit. Iedereen maakt evenveel kans op een orgaan van een ander. Bij de selectie van onze universiteiten wordt er geloot om iedereen een gelijke kans te geven.

Het tweede principe heet het equity-principe. Dit is het billijkheids-principe. Hoe meer iemand inbrengt, hoe meer hij krijgt. Dat betekent in het voorbeeld van het management-development-programma dat de drie best presterende werknemers worden geselecteerd voor deze training. Je krijgt dan nog wel de discussie over welke drie dat dan zijn, maar dat terzijde. Billijkheid gaat over bewust belonen. Jij wilt geen organen afstaan, dan zal je ook niet snel zelf organen ontvangen. Jij hebt de beste cijfers gehaald op de middelbare school, dan heb jij de meeste kans op een plekje op de universiteit van jouw keuze .

Het derde principe is het need-principe. Je verleent voorrechten aan degenen die ze het hardst nodig hebben. Je laat bijvoorbeeld een gehandicapte, een vrouw en een allochtoon naar de bovengenoemde training gaan omdat ze daarmee hun achterstand recht kunnen trekken. Degene die het kortst te leven heeft zonder een donor orgaan, komt bovenaan de lijst te staan voor transplantatie.

Alle drie de principes zijn rechtvaardig. Soms hanteer je in het ene geval het ene principe, maar in het andere geval het andere. In de wachtkamer bij de eerste hulp het need-principe, maar bij de verdeling van bonussen het equality-principe. Of je kijkt naar wat jou het beste uitkomt. Ben jij de best presterende medewerker en zou je in aanmerking komen voor een bonus, neig je misschien eerder naar het equity-principe. Ben je een matige werknemer, of heb je toevallig een slecht jaar achter de rug, ben je mogelijk meer geneigd tot het equality-principe. Je kunt er eindeloos over ruziƫn en argumenten aandragen, maar uiteindelijk bepaalt je gut-feeling wat je als rechtvaardig en moreel ziet. Vaak is dit ook nog afhankelijk van cultuur en status. In Nederland neigen we in het grote geheel naar equality en in Amerika is dat naar equity. In armere landen zie je vaak het need-principe.

Met deze kennis in je achterhoofd kun je voorkomen dat je oeverloos blijft proberen de ander te overtuigen van jouw gelijk. Ga niet meer op zoek naar jouw gelijk, want er is geen gelijk, slechts een kwestie van smaak. Leg dit ook uit aan de andere partij en breng begrip op voor zijn standpunt. Waarschijnlijk krijg je dan ook begrip terug voor jouw standpunt.

Klik hier om terug te gaan naar de coachingstools